Gazownia Warszawska

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (2 votes cast)

7gazownia-warszawskaAdres: ulica Kasprzaka 25

Data: 1886-1887

Projekt: nieznany

Styl: neoromanizm

W 1856 r. zarząd miasta Warszawy zawarł porozumienie z Kontynentalnym Towarzystwem Gazownictwa z Dessau w sprawie budowy sieci gazowej. Umowa przewidywała trzydziestoletni okres jej eksploatacji. Pierwsza miejska gazownia powstała na Solcu przy Ludnej 10/12/14/16. Produkowany tam gaz służył głównie do oświetlania ulic Warszawy. Pierwszy raz światło gazowe zabłysło w stolicy 26 grudnia 1865 r. Wzdłuż ulic Książęcej, Krakowskiego Przedmieścia i Placu Zamkowego ustawiono w sumie 92 latarnie. Coraz powszechniej korzystały z gazu zakłady przemysłowe zlokalizowane w większości na Woli, w dalszej kolejności mieszkańcy miasta.

Wkrótce okazało się, że jedna gazownia nie wystarczy dla całego miasta. Nowy gazownia_02zakład uruchomiono w 1887 r. we wsi Wola na styku z gminą Czyste przy ulicy Dworskiej (obecnie Kasprzaka). Wkrótce stał się głównym zakładem obsługującym gaz w mieście. Nazywano go „fabryką gazu na Czystem”. Na zespół zabudowań składały się dwa potężne, okrągłe kolektory gazu i usytuowane za nimi budynki gazometru oraz destylarni. Zakład zatrudniał 1200 pracowników, w tym 150 latarników. Do zadań tych drugich było codziennie wychodzenie w miasto i zapalanie, a potem gaszenie latarni.

Po odzyskaniu niepodległości Warszawskie Zakłady Gazowe stanowiły nadal własność Towarzystwa Dessauskiego, ale wkrótce w wyniku sporu między Magistratem Warszawskim i Towarzystwem w 1929 r. gazownia przeszła na własność państwa.

fot3_smallZniszczenia II wojny światowej nie oszczędziły i tego miejsca. 8 września 1939 r. pocisk artyleryjski trafił w zbiornik, w którym zgromadzonych było 23 tysiące metrów sześciennych gazu. Do wybuchu nie doszło, gaz zapalił się tworząc jeden wielki płomień. Następnego dnia zakład wstrzymał produkcję i zamknął dopływ gazu do miasta. Pod koniec września zniszczeniu uległ drugi zbiornik, który był jednak już pusty. Pożary powstałe na skutek bombardowań zniszczyły budynki mieszkalne i biurowe, spłonęły również składy koksu i węgla. Na skutek wstrzymania przesyłania wody przez wodociągi, gaszenie pożarów przez pracowników zakładu stało się niemożliwe. Zniszczone zostały obie gazownie, a sieć miejska została przerwana w 3875 punktach.

gazownia_05W czasie pierwszych dni Powstania Warszawskiego wolska gazownia została odizolowana od miasta, jednak nadal produkowała i wysyłała gaz potrzebującym go warszawiakom. Na terenie zakładów schronienie znalazło wiele osób uciekających przed hitlerowcami. 8 sierpnia na teren gazowni dotarł oddział SS-manów. Niemcy ogłosili, że w ciągu 20 minut wszyscy muszą opuścić ten teren. Szczęśliwie oddział został jednak odwołany do innej akcji. 22 września przyszedł kolejny rozkaz o unieruchomieniu zakładu. Pracownicy wraz z rodzinami zostali wywiezieni z Warszawy. Pozostała tu grupa trzydziestu pracowników zatrzymanych do obsługi kotłów gazowych i pomp, które były wykorzystane w urządzonej przez wojsko niemieckiej łaźni i komorze dezynfekcyjnej. Niemcy zdemontowali i wywieźli urządzenia przemysłowe. Część wyposażenia (m.in. bibliotekę) udało się ukryć. Zakład zaminowano, ale szczęśliwie ładunki nie zostały zdetonowane. Po wyzwoleniu Warszawy w kotłowni centralnej znaleziono pudło mieszczące 18 min. W czasie poszukiwań saperzy odnaleźli 17 z nich. Osiemnasta sztuka nigdy nie została odnaleziona, być może jej nie było. Do dziś pozostaje to zagadką.

18 stycznia 1945 r. dawni pracownicy rozpoczęli odbudowę po zniszczeniach wojennych, a w czerwcu wpuszczono już gaz do sieci miejskiej (najpierw na Mokotowie). Gazownia na Woli rozpoczęła powojenną produkcję jako jeden z pierwszych zakładów w niemal doszczętnie zrujnowanej Warszawie.

Jeszcze w latach pięćdziesiątych gaz produkowany tu otrzymywany był wyłącznie z węgla. W następnym dziesięcioleciu wyparł go ostatecznie gaz ziemny wysokometanowy, tańszy i bardziej kaloryczny.

W końcu XX wieku w pracowni architektonicznej H.T.T. Spółka z o. o. powstał projekt budynku Centrum Dyspozycyjnego Krajowej Dyspozycji Gazem. Działka przeznaczona pod zabudowę znajduje się w zachodniej części terenu zakładów. Projektanci Zygmunt Hofman i Witold Thumenas zaprojektowali budynek o czterech kondygnacjach naziemnych i jednej podziemnej oraz kondygnacji technicznej na dachu.

wmg_079_smallDwa nieczynne od lat zbiorniki na gaz, neogotycka wieża ciśnień i potężny komin wpisane zostały do rejestru zabytków. Wraz z otaczającą je zielenią podlegają ścisłej ochronie konserwatorskiej. Aktualnie są własnością PGNiG, które planuje przekształcenie wszystkich obiektów w centrum konferencyjne. Zatwierdzony już projekt przewiduje utworzenie biur i hoteli oraz nowej centrali PGNiG. Stare budynki połączą mocno przeszklone łączniki ozdobione detalami nawiązującymi do zabytków.

W jednym z dziewiętnastowiecznych budynków mieści się Muzeum Gazownictwa. Są tu maszyny i urządzenia ciężkiego kalibru, m.in. sprężarki do gazu, ssawy rotacyjne, płuczki amoniakalne, podziemne przewody gazowe, a także wyjątkowo pięknej roboty licznik gazowy do pomiarów wewnętrznych gazu wyprodukowany w Berlinie w 1899 r. Wszystko zachowało się w doskonałym stanie. Urządzenia te pracowały do 1978 r. Produkcję gazu świetlnego zakończono dokładnie 17 kwietnia 1978 r. Bardzo ciekawy jest dział przedstawiający XIX-wieczne sposoby wykorzystania gazu w domach, gdzie obok urządzeń służących gotowaniu zaprezentowano ogrzewacze wody, liczniki gazowe, lampy oświetleniowe, lokówki do włosów, żelazka na gaz i ciekawostkę – lodówkę gazową. Interesująco prezentują się również gazowe żyrandole i uliczne latarnie. Na ulicach Warszawy zostało ich 150. Trzech latarników pojawia się codziennie o zmroku i wczesnym rankiem na ulicach Bielan, Mokotowa, Śródmieścia i Woli, zapalając i gasząc powierzone ich opiece latarnie.

Źródło:

www.geotekst.pl

Zachęcam do obejrzenia panoramicznych zdjęć z terenu gazowni: panoramy.eu/vr/gazownia

4gazownia-warszawska 5gazownia-warszawska 6gazownia-warszawska 8gazownia-warszawska1gazownia-warszawska2gazownia-warszawska

 

Gazownia Warszawska, 5.0 out of 5 based on 2 ratings
Pin It

One thought on “Gazownia Warszawska

  1. Brak w Warszawie obiektu stałego cyrku, gdzie mogłyby występować grupy artystów z Polski i z zagranicy. Idealnie się nadają. Nawet na 2 cyrki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *