Top 10 – Żydowska Warszawa

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)

żih1. Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma

ul. Tłomackie 3/5

Żydowski Instytut Historyczny mieści się w pięknym gmachu powstałym w latach 1928-1936 według projektu Edwarda Zachariasza Ebera. Kontynuuje tradycje rozpoczęte jeszcze w latach 20. XX w. Przed wojną działała tu Główna Biblioteka Judaistyczna oraz Instytut Nauk Judaistycznych, będący pierwszym żydowskim ośrodkiem naukowym w Europie, który poza naukami teologicznymi uwzględnił również nauki świeckie. W czasie wojny gmach był jednym z centrów życia społecznego getta, gdyż znalazł się w jego obrębie. W 1947 r. w ocalałym od większych zniszczeń budynku, swoją działalność rozpoczął Żydowski Instytut Historyczny. Powstała tu biblioteka, archiwum i muzeum, które obecnie może pochwalić się największym w Polsce zbiorem judaików. Obejrzymy tu wystawy stałe jak m.in.: Getto warszawskie 15 listopada 1940 – 16 maja 1943 oraz Wnętrze synagogi, jak i wystawy czasowe. Instytut szczyci się bogatymi zbiorami archiwalnymi, w tym Archiwum Podziemnego Getta Warszawskiego, zwanym Archiwum Ringelbluma, wpisanym na listę zabytków piśmiennictwa światowego UNESCO “Pamięć Świata”.


synagoga

2. Synagoga im. Nożyków

ul. Twarda 6

Jest to jedyna synagoga w Warszawie ocalała od zniszczeń wojennych. Ufundowana została przez Rywkę i Zalmana Nożyków. Małżeństwo zamieszkiwało pobliską kamienicę u wylotu ulicy Próżnej na plac Grzybowski.  Synagogę wzniesiono w stylu neoromańskim na planie prostokąta z ryzalitem mieszczącym wejście główne. Budowla posiada liczne elementy bizantyjskie, neorenesansowe oraz mauretańskie. W czasie II wojny światowej hitlerowcy urządzili tu stajnie i magazyn paszy. Obecnie, codziennie odbywają się tu nabożeństwa. Jest to również prężnie działający ośrodek kultury żydowskiej, w którym odbywają się wystawy, koncerty, wernisaże oraz spotkania. Wnętrze udostępnione jest zwiedzającym.


ernestynawinnicka

3. Teatr Żydowski

 Plac Grzybowski 12/16

Teatr utworzono w 1950 r. z połączenia Dolnośląskiego Teatru Żydowskiego we Wrocławiu oraz Teatru Żydowskiego w Łodzi. Budynek wzniesiono w latach 1966-1967 według projektu Władysława Jotkiewicza, na podstawie szkiców Bohdana Pniewskiego. Jest to jedyny na świecie stały teatr wystawiający sztuki w języku jidysz. Nosi imię aktorki Estery Racheli Kamińskiej oraz jej córki Idy Kamińskiej, aktorki i reżyserki, kierującej teatrem do 1968 roku. Ida Kamińska z częścią zespołu opuściła Polskę po tzw. wydarzeniach marcowych. Dyrektorem teatru od wielu lat jest Szymon Szurmiej. Ważną postacią tej instytucji jest jego żona, Gołda Tencer, aktorka i reżyser, działaczka kulturalna, popularyzatorka języka jidysz, założycielka Fundacji Shalom. To dzięki jej staraniom co roku odbywa się Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera.


muzeum-zydowMuzeum Historii Żydów Polskich

 ul. Anielewicza 6

Misją instytucji jest przywrócenie i ochrona pamięci tysiącletniej historii polskich Żydów, ale i kształtowanie wspólnej przyszłości, wzajemnego zrozumienia i szacunku wśród Polaków i Żydów. Gmach stanął w miejscu, w którym przed wojną istniała dzielnica żydowska. Niezwykły budynek zaprojektował fiński architekt Rainer Mahlamäki. Kształt atrium symbolizować ma rozstąpienie się Morza Czerwonego. Obiekt otrzymał pierwszą nagrodę w prestiżowym konkursie architektonicznym Eurobuild Awards w kategorii Architectural Design of the Year. Na wprost od wejścia znajduje się Pomnik Bohaterów Getta.


cmentarz-okopowa

5. Cmentarz Żydowski na Woli

 ul. Okopowa 49/51

Cmentarz założony został w 1806 roku, z przeznaczeniem dla zamożnych Żydów. Zgodnie z tradycją, w jednej części grzebano kobiety, a w drugiej mężczyzn. Pierwszy pogrzeb miał miejsce w 1807 r., według żydowskiego kalendarza było to 5567 roku. Uboższych mieszkańców chowano wówczas na cmentarzu na Targówku. Spoczywa tu około 250 000 osób, w tym ogromna liczba wielkich osobistości świata religii, kultury i nauki, m.in.: Ludwik Zamenhof, Adam Czerniakow czy Ester Rachel Kamińska. W masowych mogiłach złożone są prochy tysięcy anonimowych ofiar getta.


mykwa

6. Mykwa

ul. Kłopotowskiego 31

Budynek dawnej mykwy żydowskiej na Starej Pradze powstał w 1840 r. Wybudowany z przeznaczeniem na łaźnię rytualną, jako jeden z wielu zabudowań praskiej gminy żydowskiej. Miejsce to pełniło tę funkcję już od połowy XIX wieku. Pobożni Żydzi chodzili tu przed szabatem i świętami religijnymi, oczyszczano też naczynia nabyte od nie-Żydów. Budynek jest w całości licowany czerwoną cegłą i posiada dwa skrzydła: frontowe i zachodnie oraz poprzeczną oficynę, które razem otaczają z trzech stron dziedziniec. Obecnie mieści się tu Wielokulturowe Liceum Humanistyczne im. Jacka Kuronia. Działa tu również żydowska szkółka niedzielna. Jest to jedyny tego typu zachowany obiekt w Warszawie.


umschlagplatz

7. Pomnik Umschlagplatz

ul. Stawki

W miejscu tym znajdowała się nieistniejąca już rampa kolejowa, z której w latach 1942-1943 odchodziły transporty ludności żydowskiej z getta do obozu zagłady w Treblince. W sumie wywieziono stąd ponad 300 tysięcy osób. Te tragiczne wydarzenia upamiętnia pomnik odsłonięty w 1988 r. autorstwa architekt Hanny Szmalenberg i rzeźbiarza Władysława Klamerusa. Jest to biały, czterometrowy mur z czarnym pasem, co nawiązywać ma do kolorów rytualnych szat żydowskich. Przestrzeń otoczona murem na planie prostokąta symbolizuje otwarty wagon kolejowy. Tutaj wyryto 400 najpopularniejszych przed wojną polskich i żydowskich imion, co symbolizuje wielosetletnie współistnienie i wzajemne przenikanie się dwóch kultur. Każde imię symbolicznie upamiętnia tysiąc ofiar warszawskiego getta. W centralnej części ściany na czterech tablicach umieszczono napisy w językach: polskim, jidysz, angielskim i hebrajskim: „ Tą drogą cierpienia i śmierci w latach 1942–1943 z utworzonego w Warszawie getta przeszło do hitlerowskich obozów zagłady ponad 300 tys. Żydów.


mur

8. Zachowane fragmenty muru getta

ul. Sienna 55 / Złota 62

W podwórkach przy ulicy Siennej 55 oraz Złotej 62 znajdują się dwa autentyczne fragmenty muru getta. Dla państwa Izrael jest dziś jednym z najważniejszych symboli związanych z dziejami Żydów. Getto wytyczono w rejonie ulic Chmielnej, Żelaznej, Siennej, Śliskiej, Grzybowskiej i Chłodnej. Zachowane fragmenty to obszar tzw. dużego getta, czyli pierwotnego obszaru dzielnicy żydowskiej w latach 1940-1941. W 1989 r. staraniami Mieczysława Jędruszczaka fragmenty muru wpisano na listę zabytków. Na podwórku przy Złotej 62 znajduje się mur o wysokości pięciu metrów. Wisi na nim tablica z planem getta według stanu z 15 listopada 1940 r. Na sąsiednim podwórku przy Siennej 55 na mniejszym fragmencie znajduje się tablica z napisem: “W okresie 15 XI 1940 r – 20 XI 1941 r. mur ten był granicą getta”. Dwie brakujące tutaj cegły zostały podarowane Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie, gdzie wykonano również replikę fragmentu muru.


gmach-bergsona

9. Gmach Wychowawczy im. Michała Bergsona

ul. Jagiellońska 28

Ten okazały gmach wzniesiono w latach 1911-1914 z inicjatywy Michała Bergsona, zamożnego kupca i filantropa, prawnuka Szmula Zbytkowera, właściciela gruntów na Pradze. Miejsce to miało zapewnić żydowskim dzieciom z prawobrzeżnej Warszawy właściwe warunki do nauki, opieki i zabawy. Imponujący gmach zaprojektowała znana spółka architektów żydowskiego pochodzenia, Henryk Stifelman i Stanisław Weiss. Wyglądem nawiązuje do polskiego renesansu z przetworzonymi reliktami orientu, typowymi dla polskiej architektury żydowskiej. W 1940 r. wszyscy zostali stąd wysiedleni do getta. Obecnie mieści się tu Teatr Baj, przeznaczony dla najmłodszych odbiorców. Budynek ten jest jednym z najcenniejszych zabytków Pragi, ale i jednym z najlepiej zachowanych zabytków kultury żydowskiej w Warszawie.


żydowski-dom-akademicki

10. Żydowski Dom Akademicki

 ul. Sierakowskiego 7

Budowa domu akademickiego dla żydowskich studentów była inicjatywą stowarzyszenia Auxilium Academicum Iudaicum. Inicjały AAI do dziś znajdują się na fasadzie budynku. Ze schronienia tu korzystała młodzież przybywająca do Warszawy z prowincji, dla której znalezienie miejsca w akademiku lub na stancji stanowiło problem. Według danych statystycznych z lat 20. XX wieku na warszawskich uczelniach wyższych kształciło się ponad cztery tysiące studentów pochodzenia żydowskiego, z czego połowa spoza Warszawy.  Piękny, neorenesansowy gmach zaprojektował Henryk Stifelman.W czasie II wojny światowej działał tu Szpital Praski, ponieważ oficjalny gmach szpitala zajęli Niemcy. Gdy w 1944 r. do Warszawy wkroczyli sowieci, w akademiku umieszczono więzienie i katownia NKWD. Obecnie mieści się tu hotel policyjny.

Pin It

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *



You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>