Bank Rolny

DSC_0602Adres: Nowogrodzka 50/54

Data budowy: 1926-1928

Projekt: Marian Lalewicz

Styl: neoklasycyzm akademicki

Monumentalny budynek Banku Rolnego był najdroższym gmachem bankowym ówczesnej Europy, kosztował 3 644 000 zł. Zaprojektował go rosyjski architekt Marian Lalewicz w stylu nawiązującym do architektury przedrewolucyjnego Petersburga. W Warszawie znajduje się kilka wybitnych dzieł architekta, m.in. gmach Centralnej Dyrekcji Polskich Kolei Państwowych na Pradze. Lalewicz ukończył Wydzial Architektury w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Budynek Banku Rolnego nawiązuje do kamienicy rodziny Pokotiłowoj w Petersburgu (1912) jego autorstwa.

Gmach usytuowany jest na rogu ulic Nowogrodzkiej i Pankiewicza (wówczas ulicy Składowej, której nazwa pochodziła od znajdujących się tu wcześniej składów wełny). Inwestor życzył sobie, by budynek był solidny, budził zaufanie oraz by wykończony był szlachetnymi materiałami świadczącymi o majętności instytucji. Była to budowla, która znacznie podniosła prestiż ulicy Nowogrodzkiej. Nie było tu do tej pory tak znakomitej architektury, w dodatku o takim przeznaczeniu. W tym czasie swój początek miała tu początkowa stacja Elektrycznej Koleji Dojazdowej (EKD). W 1935 roku naprzeciwko gmachu Banku Rolnego powstał równie imponujących rozmiarów dom akcji katolickiej „Roma”. Ulica dzięki tym kilku inwestycjom nabrała wielkomiejskiego charakteru.

2bank-rolnyBudynek posiada dwa skrzydła frontowe oraz nieco odsuniętą od granicy posesji boczną oficynę zachodnią w dziedzińcu wewnętrznym, wydzielającą tym samym mały dziedziniec zachodni. Rzut wszystkich skrzydeł tworzy literę E. Gmach posiada konstrukcję ceglaną z ogniotrwałymi stropami oraz drewniane wielopołaciowe dachy kryte blachą. Całość została pokryta żółtym i szarym piaskowcem. Korpus główny składa się z wysokiego parteru, czterech kondygnacji oraz poddasza.

Fasada od ulicy Nowogrodzkiej posiada wejście podkreślone wysuniętym ryzalitem. Ryzalit ten posiada jedno piętro, które odpowiada dwóm piętrom pozostałych części budynku. Wejście główne zasłania charakterystyczny portyk z trzema arkadami. Boniowane filary między arkadami przechodzą wyżej w pilastry zwieńczone korynckimi głowicami. Ponad każdą z trzech arkad znajdują się pionowe okna. Każde z nich kończą masywne klucze w formie zmodernizowanej. Kompozycje portyku można również zaobserwować na całej długości budynku od ulicy Nowogrodzkiej: pionowe pasy boni i rysunki arkad na parterze. Budynek od strony frontowej posiada dwie połacie dachu z pięcioma mansardowymi oknami. Są połączone oryginalnym, prostym w swej formie elementem, cofniętym znacznie za dwuspadowy dach wysuniętego portyku. Ten dwupiętrowy element odbiega znacznie od akademizmu wieńcząc budynek w stylu zdecydowanie modernistycznym.

W środku budynku z ogólnodostępnego holu możemy podziwiać przepiękne, bogato dekorowane wnętrza w stylu art deco. Zachowały się po dziś dzień w doskonałym stanie. Znajdują się tu barwne witraże, malowidła oraz piękne żyrandole. Zaprojektowano tu sale recepcyjne, biura, gabinety, sale operacyjne banku oraz mieszkania dla pracowników instytucji. Autorami dekoracji malarsko – rzeźbiarskiej była Janina Broniewska i Jan Goliński. Na parterze przy wejściu głównym znajduje się eliptyczny westybul, który prowadzi do sal operacyjnych. Tu zaczynają się również schody wyjątkowo pięknej i reprezentacyjnej klatki schodowej. Wśród dekoracji ściennych możemy odnaleźć motywy takie jak snopki zboża, kłosy, czy kwiaty.

Spoglądając w górę schodów prowadzących na półpiętro, możemy dostrzec duży, prosty w formie, prostokątny witraż. Dominuje tu motyw w postaci rogu obfitości i elementów liści. Nad nimi umiejscowiono państwowe godło z orłem. Marian Lalewicz podpisał się nad projektem tego witraża, natomiast wykonawcą była firma Franciszka Białkowskiego. Na pierwszym piętrze zachowały się również dwuskrzydłowe drzwi między westybulem, a korytarzem. O ich wieku świadczy zachowana stolarka oraz fazowane, niewielkie kwadraty szyb. Schody wykonane zostały z marmuru, natomiast proste poręcze podtrzymują dekoracyjne konsole. Ponad westybulem znajduje się eliptyczny świetlik. Różnorodne, mocne i skontrastowane kolory nadają wnętrzu niezwykłej elegancji. Mamy tutaj szarozielone filary na tle czerwonego i białego marmuru. Dokoła świetlika wieńczącego westybul znajdują się tralki o barwie błękitnej, ale przede wszystkim barwne kasetony zdobiące sufit. Posiadają one symetrycznie skomponowane ze sobą klasyczne elementy, w których dominuje kolor ciemnego granatu, ale też zieleni, głębokiej czerwieni, ugru i złota.

4bank-rolnySale operacyjne robiły duże wrażenie swoją jasnością i przestrzenią. Wzdłuż sal znajdują się wysokie arkady dzielące je na trzy części, nawiązujące do kształtów okiennych parteru. Podłucza arkad wypełnione są kasetonami, a ich wnętrze rozetami z motywem kwiatów. Wykonano tu masywne, drewniane ławy dla oczekujących klientów, które oddzielano marmurową ladą od biurek urzędników. Obie sale przed wojną miały identyczny wystrój, dziś sala po lewej stronie pełni funkcje sali wystawowej dla pianin i fortepianów firmy Calisia, w drugiej znajduje się obecnie klub fitness S4.

Wyższe piętra budynku, które przeznaczone były na pomieszczenia biurowe również zachowały wiele ze swego oryginalnego wyposażenia i dekoracji. Mamy tu białe, marmurowe schody, metalowe barierki z motywem strzały, lampy sufitowe z kloszami z mlecznego szkła z okrągłymi, metalowymi oprawami, boazerie, meble czy nawet częściowo zachowane wyposażenie gabinetów. Zachowane są tu podwójne, dźwiękoszczelne drzwi do gabinetów dyrektorskich.

Za jedno z najciekawszych rozwiązań uważana jest sala konferencyjna. Tutaj do 1939 roku odbywały się posiedzenia Rady Banku. Znajduje się na piętrze ponad wysuniętym portykiem nad głównym wejściem. Sala ta ma wysokość dwóch pięter i dziś nie jest już użytkowana. Ściany ozdabiają mahoniowe boazerie oraz malowidła. Na ścianie znajdującej się naprzeciw okien widnieją malowidła przedstawiające alegorie czterech sił natury z podpisami: Terra, Aer, Aqua, Ignis. Przedstawiają postacie ludzkie na geometrycznym tle w typowo art decowskiej kolorystyce. Ponieważ nie są sygnowane, można jedynie przypuszczać, że są one dziełem Janiny Broniewskiej. Sufit przyozdabiają kasetony z motywami znaków zodiaku, prawdopodobnie będące dziełem tego samego artysty. Przestrzeń sali zamyka sufit z dębowych belek wykonany przez słynną firmę Martens i Daab, która na potrzeby inwestycji wykonała też inne elementy wyposażenia takie jak obudowy grzejników, drzwi jesionowe, czy ambrazury okienne.

Piwnice budynku są częściowo dostępne i podzielone na mniejsze pomieszczenia. Zachował się tu sejf firmy Bernard Polski, Poznań, która wyposażyła przed wojną w sejfy większość polskich banków. Różne elementy budynku wykonane zostały przez wiele słynnych firm, wszystko było dopracowane do perfekcji. Jakość wykonania z pewnością również wpłynęła na doskonały stan zachowania wielu elementów wystroju i wyposażenia.

Budynek w czasie wojny zajmował Wehrmacht, dlatego nie ucierpiał w trakcie bombardowań. Jest to zabytek Warszawy, o którym wspomina się zdecydowanie zbyt rzadko. Należy do najcenniejszych przykładów polskiej architektury lat 20. XX w. Umiejscowienie go na tyłach głównych arterii miejskich ma oczywiście swój urok. By go odkryć musimy się nieco oddalić od głównych ulic Śródmieścia.

Źródło:

Red.: Bartoszewicz D., Majewski, J.S., Urzykowski T., Żelazowska A.: Spacerownik Warszawski 2. Biblioteka Gazety Wyborczej; Warszawa 2005.

Faryna Paszkiewicz Hanna: Gmach Dawnego Banku Rolnego; Spotkania z Zabytkami nr 9; Warszawa 2007.

Zieliński J.: Atlas Dawnej Architektury Ulic i Placów Warszawy. Śródmieście Historyczne, tom 13. Biblioteka Towarzystwa Opieki Nad Zabytkami; Warszawa, 2007

6bank-rolny 1bank-rolny

Pin It

One thought on “Bank Rolny

  1. Bardzo dziękuję za ten opis. Tuż po wojnie moja babcia pracowała w tym Banku, a później moja mama. Urok tego gmachu jest wielki. Szkoda, że nie można go zwiedzać. Może znajdzie się on na liście Nocy Muzeów.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *